Япончуудын хувьд газар хөдлөлт гэдэг танил аюул. Гэвч зарим чичирхийлэл зөвхөн байшин барилга бус, бүхэл бүтэн хотын амьдралыг нэгхэн агшинд өөрчилдөг. Энэ удаа ийм гамшиг Кюүшю арлын Кумамото мужид тохиолоо. Мягмар гаргийн өглөө нутгийн иргэдийн тайван амьдралыг хүчтэй чичирхийлэл үгүй хийв. Хэдхэн секундын дотор замууд ан цавтаж, цахилгаан тасарч, олон барилга ганхаж эхэлсэн байна. Японы Цаг уурын агентлагийн мэдээлснээр, газар хөдлөлтийн хүч 7.1 магнитуд хүрсэн бол АНУ-ын Геологийн алба 6.8 магнитуд гэж үнэлжээ. Газар хөдлөлтийн голомт газрын гадаргад ойрхон байсан учраас чичирхийлэл маш хүчтэй мэдрэгдсэн байна.
Хамгийн ноцтой нөхцөл байдал Кумамото мужийн Кашима хотод үүсэв. Тэнд байрлах Aeon Mall худалдааны төв газар хөдөлсний дараахан хүчтэй дэлбэрэлт болж, хоёрдугаар давхарын хэсэг бүхэлдээ нурсан байна. Дэлгүүр дотор үйлчлүүлэгчид болон ажилтнууд байсан тул олон хүн нурангид дарагдсан байж болзошгүй гэсэн мэдээлэл гарчээ.
Ослын дуудлага ирмэгц гал сөнөөгчид, цагдаа, Японы Өөрийгөө хамгаалах хүчний анги нэгтгэлүүд газар дээр нь хүрэлцэн очиж аврах ажиллагааг эхлүүлсэн байна. Нуранги дороос хүний дуу сонсогдож байгаа тухай мэдээллийн дагуу аврагчид бетон хавтангуудыг болгоомжтой өргөж, тусгай дулаан мэдрэгч төхөөрөмж ашиглан амьд үлдсэн хүмүүсийг эрэн хайж байгаа аж. Цаг хугацаа өнгөрөх тусам амьд үлдэх боломж багасдаг учир аврагчид нэг минутыг ч алдахгүй ажиллаж байна.
Газар хөдлөлтийн улмаас зөвхөн худалдааны төв бус, орон сууц, зам гүүр, нийтийн дэд бүтэц ч ихээхэн эвдэрчээ. Олон арван мянган айл өрх цахилгаангүй үлдэж, усан хангамж тасарсан бүсүүд бий болсон байна. Шинкансэн хурдны галт тэрэгний хөдөлгөөнийг түр зогсоож, Кумамото нисэх буудлын үйл ажиллагаанд ч саатал гарчээ.
Мөн Японы эдийн засагт ч нөлөө үзүүлж эхэлсэн байна. Sony, Honda, TSMC, Tokyo Electron зэрэг томоохон үйлдвэрүүд ажилчдын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс үйлдвэрлэлээ түр хугацаанд зогсоожээ. Хэдийгээр эдгээр үйлдвэрүүдэд ноцтой эвдрэл бүртгэгдээгүй ч барилга байгууламжийн аюулгүй байдлыг шалгах хүртэл үйл ажиллагаагаа сэргээхгүй гэж мэдэгдсэн байна.
Гамшиг түүхэн дурсгалт газруудыг ч тойрсонгүй. XVII зуунд баригдсан, Японы хамгийн алдартай цайзуудын нэг болох Кумамото цайзын чулуун хэрмийн хэсэг нуржээ. Энэхүү цайз 2016 оны хүчтэй газар хөдлөлтөөр ихээхэн эвдэрч байсан бөгөөд олон жилийн сэргээн засварын ажил үргэлжилж байгаа билээ.
Одоогоор цунамийн аюулын сэрэмжлүүлгийг хүчингүй болгосон ч Японы Цаг уурын агентлаг ойрын хэдэн хоногт хүчтэй дараах чичирхийлэл үргэлжилж болзошгүйг анхааруулсаар байна. Мөн хөрсний гулгалт үүсэх эрсдэл өндөр байгаа тул уулын бэл, голын сав орчимд амьдардаг иргэдийг сонор сэрэмжтэй байхыг зөвлөжээ.
2016 онд Кумамотогийн газар хөдлөлт олон арван хүний амийг авч одож байсан түүх бий. Арван жилийн дараа энэ нутаг дахин байгалийн хүчний өмнө соригдож байна. Харин аврагчид нуранги бүрийг сөхөж, амьд үлдсэн нэг ч хүнийг алдахгүй гэсэн итгэлээр цаг хугацаатай уралдан ажилласаар байна.
Л.Баяр
