БАРИМТ 1
“Тэнгэрийн хүү” жүжгийг анх 2011 онд Хүннү гүрэн байгуулагдсаны 2220 жилийн ойд зориулан УДЭТ-ын тайзнаа амилуулсан түүхтэй. Их ойд зориулан зарласан уралдаанд түрүүлсэн зохиолч Б.Цогнэмэхийн зохиолыг найруулагч Н.Наранбаатар найруулж, УДЭТ-ийн зүгээс бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ ихээхэн хүч хөрөнгө заран түүхэн ойн гол бүтээлийг өлгийдөн авсан билээ.
БАРИМТ 2
“Тэнгэрийн хүү” жүжиг өнгөрөгч 2025 онд Унгарын нийслэл Будапештэд зохион байгуулдаг “Театрын олимп” буюу “Митем” фестивалийн нээлтийн жүжгээр сонгогдож дэлхийн тайзнаа анх уригдан очсон юм. Харин энэ жил ОХУ-ын алдарт 270 жилийн түүхтэй “Александрийнскийн театр”-ын тайзнаа 17 дахь удаагийн Алескандрийнскийн олон улсын театрын фестивалийн нээлтийн жүжгээр сонгогдоод байна.
БАРИМТ 3
Ерөнхий найруулагч Намнангийн Наранбаатарт 2013 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн зарлигаар “Төрийн соёрхол” олгосон юм. Төрийн соёрхол олгох болсон үндэслэлд, “Тэнгэрийн хүү”, “Гамлет”, “Шөнө амталсан нулимс”, “Парисын Дарь эхийн сүм”, зэрэг жүжгээр театрын урлагийн шинэ илэрхийлэл, шинэлэг дэг тавилтыг бий болгож, Монголын орчин үеийн найруулах урлагийн үндэсний онцлогийг тодоор харуулсан шилдэг бүтээл туурвисны учир…” хэмээн цохон тэмдэглэсэн нь бий.
БАРИМТ 4
Сонгодог эмгэнэлт драм: Б.Цогнэмэхийн “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн үйл явдлын гол шугам нь Хүннү гүрний Түмэн Шаньюгийн ууган хүү Модун Шанью хувь хүний бүх үнэт зүйлээ золиослон улс гүрнээ нэгтгэж, төрт ёсны шинэ түүхийг эхлүүлж буй тухай өгүүлнэ. Эртний Грекийн сонгодог эмгэнэлт жүжгүүдийн хурц зөрчлийг санагдуулам Модуны баатарлаг түүхийг Эртний хятадын Хан улсын түүхч Сы Ма Цяны түүхэн тэмдэглэлд үлдсэн домгоос сэдэвлэн бичжээ.
БАРИМТ 5
Ромео, Д.Нацагдорж, Левин… Одоо Модун: 2011 оны анхны тавилтад Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Г.Эрдэнэбилэг Модун Шаньюгийн дүрийг бүтээж байлаа. Харин 2024 онд сэргээн тавьсан “Тэнгэрийн хүү” жүжигт УДЭТ-ын жүжигчин, МУСТА Б.Шинэбаяр Модун Шаньюгийн дүрийг бүна. Б.Шинэбаяр нь 2013 онд СУИС-ыг алдарт жүжигчин Б.Дэмидбаатарын удирдлага дор төгссөн цагаасаа эхлэн 30 гаруй жүжиг, 13 кинонд гол болон туслах дүрийг хэдийнэ бүтээчихээд байна. Б.Шинэбаяр Ромеогийн дүрээр олонд анх танигдаж, их Д.Нацагдоржийн дүрээр театрын үзэгчдийн хүндлэлийг хүлээж, Левиний дүрээр өөрийгөө баталж, Модун Шаньюгийн дүрээр театрын гол ачааг үүрэх цаг болсноо харуулсан уран бүтээлч билээ.
БАРИМТ 6
М.Түвшинхүүгийн бүтээсэн “Түмэн Шанью”: “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн гол зөрчлийг нуруундаа үүрдэг Хүннү Улсын Түмэн Шаньюгийн дүрийг анх Ардын жүжигчин Б.Жаргалсайхан бүтээсэн. Харин шинэ хувилбарт Гавьяат жүжигчин М.Түвшинхүү тоглож байна. Тайз дэлгэцнээ монгол төрийн долоон хааны дүрийг бүтээсэн жүжигчин М.Түвшинхүүгийн амилуулсан Түмэн Шаньюгийн дүр нүүдэлчин монгол эр хүний түгээмэл дүр төрхийг босгож ирж чадсанаараа онцлог.
БАРИМТ 7
Хатадын дүр ба цаг хугацаа: 2011 онд анхны Түмэн шаньюгийн их хатан Моголын дүрд Ардын жүжигчин Н.Сувд, бага хатанд Ж.Оюундарь нар тоглож байжээ. 2025 онд ардын жүжигчин цол хүртсэн Ж.Оюундарь 15 жилийн дараа их хатны дүрийг бүтээж байна. Гавьяат жүжигчин У.Уранчимэг мөн их тайзнаа 15 жилийн дараа эргэн ирж, өмнө бүтээж байсан Шунхуй хатны дүрийг Александрийнскийн театрын тайзнаа бүтээх болжээ.
БАРИМТ 8
Дуулиан тарьж, шагнал дагуулсан бүтээл: “Тэнгэрийн хүү” жүжиг тавигдмагцаа монголын театрын урлагт маш том шуугиан тарьж, Хүннүгийн эх түүх рүү Монголын ард түмнийг хөтөлсөн билээ. 2012 оны "Гэгээн Муза" олон улсын театрын наадмын гол номинациудыг эргэн харвал, Шилдэг жүжгийн зохиолч, Шилдэг найруулагч, Шилдэг хөгжмийн зохиолч, Шилдэг эрэгтэй дүр (Г.Эрдэнэбилэг), Шилдэг эрэгтэй туслах дүр зэрэг 6 гол шагналыг хүртэж, оны шилдэг уран бүтээл шалгаруулдаг "Мөнгөн мод" ёслолоос тухайн жилийнхээ тайзны шилдэг бүтээлийн цомыг гардаж байжээ.
БАРИМТ 9
Сүр хүчийг мэдрүүлэх монгол хөгжим: Жүжгийн хөгжмийн зохиол дээр УГЗ Т.Сэр-Од, “Алтан ураг” хамтлагийн ахлагч СТА Б.Эрдэнэбат нар ажилласан юм. Жүжгийн хөгжим сүрлэг бадрангуйн хэв шинжтэй бөгөөд эртний монголчуудын сэтгэхүй, амьдралын хэмнэлийг өдгөө цагт уран сайхны аргаар бий болгохыг эрмэлзсэн нь зөвхөн монгол үзэгчдээр тогтохгүй хөгшин европийн үзэгчдийн сэтгэлийг ч хөдөлгөж, огшоох хүчтэй болсныг 2025 оны “Митем” фестивалийн тоглолтоос харж болно.
БАРИМТ 10
Аравтын тогтолцоог сануулсан эрэмгий хөдөлгөөний найруулга: Эртний дайчдын сүр хүч, зан үйлийг илэрхийлсэн бүжиг, хөдөлгөөний найруулга, дэглэлтийг МУГЖ А.Даваахүү, СТА Г.Ган-Очир нар ажилласан юм. Жүжгийн хэмнэлд хөдөлгөөний эрчим болон сүр хүчийг жигд хадгалж чаддагийн нууц нь Модун Шаньюгийн хоёр аравтын бүжиг, тулаан, массын тогтлолтонд буй.
БАРИМТ 11
Түүхэн судалгаанаас амилсан хувцас, хэрэглэл: Анх 1999 онд найруулагч Ч.Найдандоржийн “Тамгагүй төр” жүжигт хас тэмдгийн дүрслэгдэхүүнийг амилуулснаар театрын урлагт хөл тавьсан, УГЗ зүтгэлтэн зураач Т.Ганхуяг “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн Ерөнхий зураачаар ажилласан. Т.Ганхуяг зураачийн хувцасны эскиз шийдлүүд нь Хүннүгийн хаад, язгууртнуудын булшнаас археологийн малтгалаар олдсон эд өлгийн зүйлс, өдгөө Эрмитажийн музей болон Монгол Улсын музейнуудад хадгалагдаж буй үнэт ховор үзмэрүүдийг орчин цагт шинээр амилуулсан инновацийн үр дүн юм.
БАРИМТ 12
Жүжиг тайзнаа тавигдсанаар Монгол төрийн ёсолгооноос эхлээд үндэсний түүхэн хувцасны соёлд хүчтэй нөлөөлж, шинэ давалгааг үүсгэж чадсан юм.
БАРИМТ 13
Дэлхийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн монгол жүжиг: “Тэнгэрийн хүү” жүжиг 2025 онд Унгарын “Митем” олон улсын театрын фестивалийг нээж байсан бол энэ жил ОХУ-ын “Алексадринскийн олон улсын театрын фестиваль”-ийг албан ёсоор нээх урилга хүлээн авч, УДЭТ-ын хамт олон бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ Санкт-Петербургийг зориод байна.
БАРИМТ 14
2006 оноос хойш 17 дахь жилдээ зохиогдож буй “Алесксандринскийн олон улсын театрын фестиваль”-ийг албан ёсоор “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн тасалбар жүжиг тоглогдохоос долоо хоногийн өмнө зарагдаж дууссан байна.
БАРИМТ 15
Урын сан болон түүхэн байр сууриараа дэлхийн шилдэг таван театрын нэгд зүй ёсоор тооцогддог, оросын театрын ертөнцөд тэргүүлэгч байр суурьтай, “Хааны театр” гэгддэг “Александринскийн театр”-т Монголын төр ёсны түүх, Хүннү гүрний тухай өгүүлэх “Тэнгэрийн хүү” жүжиг есдүгээр сарын 4,5-ны өдөр тоглогдох юм байна.
БАРИМТ 16
“Дуугарах цаг нь болсон”: “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн Ерөнхий найруулагч Н.Наранбаатар жүжгийг сэргээн тавих болсон шалтгаанаа, "Эх орон, газар шорооны тухай бүтээл болох энэ жүжгээрээ дахин дуугарах цаг нь болсон" хэмээн тодорхойлжээ. Төрийн соёрхолт найруулагч Н.Наранбаатар 2024 оноос хойш төрөлх театрынхаа захирлаар томилогдсоноос хойш “Шинэ замд хамтдаа” нэртэй УДЭТ-ын үйл ажиллагааны дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөө боловсруулсны нэг гол зорилго нь УДЭТ-ын олон улсын хамтын ажиллагааг тэлж, уран бүтээлээ дэлхийн театрын мэргэжлийн түвшинд хүлээн зөвшөөрүүлэх явдал ажээ.
БАРИМТ 17
Шинэ замд хамтдаа: УДЭТ 2031 оны түүх 100 жилийн ой хүртлээ хийх ажил, урын сангийн бодлогоо боловсруулж “Шинэ замд хамдаа” стратегийн төлөвлөгөө гаргажээ. Уг төлөвлөгөөний гол зорилго нь УДЭТ-ыг дэлхий театрын ертөнцөд мэргэжлийн бөгөөд үндэсний онцлог шингэсэн тавилттай бүтээлүүдээр таниулж, хүлээн зөвшөөрүүлэх ажээ.
БАРИМТ 18
УДЭТ-ийн түүхэн аялан тоглолтууд: УДЭТ-ын хилийн чанад дахь томоохон аялал тоглолтын түүх тэртээ 1933 оноос эхтэй билээ. С.Буяннэмэхийн зохиол, Ц.Гомбожавын найруулга “Харанхуй засаг” жүжиг 1933 оны 5 дугаар сард Москва хотноо зохиогдсон Олон Улсын Ажилчны театруудын олимпиадад оролцож 26 орны театрын жүжгээс II байр шалгарч асан түүхтэй юм.
БАРИМТ 19
УДЭТ урын сангийн газрын зургаа тэлсээр…: УДЭТ-ын хилийн чанад, дэлхийн жишиг болсон тайзнаа хийсэн тоглолтуудыг тоймловол Оросын тайзнаа тоглосон тоглолтууд жин дарах нь ойлгомжтой. Харин 25 жилийн жилийн дараа 2025 онд Б.Цогнэмэхийн зохиол, Н.Наранбаатарын найруулга “Тэнгэрийн хүү” жүжиг УДЭТ-ын урын сангийн газрын зургийг тэлэн Унгарын “Митем” олон улсын театрын фестивалийн нээлтийн жүжгээр сонгогдон, хүрэлцэн очиж тоглосон.
БАРИМТ 20
Театрын амьд мэдрэмж: Унгар улсын Бупадешт хотын Үндэсний театрын захирал Аттила Виднянски 2024 онд УДЭТ-т зочилж, “Тэнгэрийн хүү” жүжгийн үзэндэлхийн театрын олимп буюу “Митем” фестивалийн нээлтийн жүжгээр сонгосон юм.
БАРИМТ 21
Театрын урлагийн чиг хандлагыг тодорхойлогч Алесксандрийнскийн театрын фестиваль: ОХУ-ын Санкт-Петербург хотноо зохион байгуулагддаг "Александринский" олон улсын театрын фестиваль нь 2006 онд анх зохион байгуулагдсан бөгөөд уламжлалт болон орчин үеийн театрын урлагийн хөгжлийг дэмжих, олон улсын соёлын солилцоог өргөжүүлэх зорилготой дэлхийн театрын чиг хандлагыг тодорхойлогч фестивалиудын нэг билээ.
БАРИМТ 22
270 жилийн түүхт ой давхацсан фестиваль: Энэ жилийн Алесксандрийнскийн театрын фестиваль нь наймдугаар сарын 30-наас 10-р сарын 11-ний хооронд үргэлжилнэ. Энэ жил Оросын үндэсний драмын театр буюу Александрийнскийн театрын түүхт 270 жилийн ойтой давхцаж байгаагаараа маш өндөр ач холбогдолтой болж байна” гэж фестивалийн албан ёсны мэдээнд дурьджээ.
БАРИМТ 23
Домогт найруулагчийн хүндэтгэл: Энэ жилийн Александрийнскийн олон улсын театрын фестивалийн ноён нуруу нь Оросын ардын жүжигчин, нэрт найруулагч Валерий Фокины 80 насны ойд зориулсан тоглолтууд юм. Түүний бүтээлүүд нь түүхэн бие хүн болон нийгмийн зөрчлийг гүнзгийрүүлэн судалж, дүрүүдийн дотоод сэтгэл зүйн давхаргыг нээдгээрээ алдартай.
БАРИМТ 24
“Тэнгэрийн хүү”-гийн араас тоглогдох жүжгүүд: УДЭТ-ийн “Тэнгэрийн хүү” жүжиг 17 дахь удаагийн Александрийнскийн олон улсын театрын фестивалийг нээсний араас Иран улсын Carbon театрын "Гамлет. Хэппи-энд" жүжиг, Бразил улсын уран бүтээлчид Ф.Достоевскийн зохиолоос сэдэвлэсэн "Номхон дөлгөөн" жүжгийг хурц, экспрессив илэрхийллээр амилуулах бол, Япон улс есдүгээр сарын 16-нд тайко бөмбөр, гинкэнсибу урлагийн уламжлалд тулгуурласан “Япон хэмнэл” бүтээлүүд тоглогдох ажээ.
Сэтгэгдэл (3)