Хятадаас гадуурх дэлхийн хамгийн том хөнгөн цагаан үйлдвэрлэгч Rusal компани Монгол улсад кабелийн үйлдвэр байгуулах боломжийг судалж байна. Төслийн төсвийг ойролцоогоор 20 сая ам.доллар гэж тооцоолж байна. Эхний ээлжийн жилийн хүчин чадал нь 4500 тонн бэлэн бүтээгдэхүүн байх бөгөөд хоёрдугаар үе шатанд хоёр дахин нэмэгдэх төлөвтэй. Үйлдвэр нь Улаанбаатар хотын ойролцоо байрлах бөгөөд бүс нутагт 150 шинэ ажлын байр бий болгоно.

Бүтээгдэхүүний нэр төрөлд хөнгөн цагааны хайлшаар хийсэн гүйдэл дамжуулагч утастай уян хатан хүчний кабель, мөн хөнгөн цагааны хайлшаар хийсэн тусгаарлагдаагүй утас багтана. Бүх бүтээгдэхүүн Монголын дотоодын зах зээлд чиглэгдэх бөгөөд эрчим хүчний ажилтнууд, уул уурхайн компаниуд, барилгын салбарынхны эрэлт хэрэгцээнд нийцнэ.

Ирээдүйн үйлдвэрлэлийн түүхий эд нь Оросын хөнгөн цагааны катанка болно. Төслийн зохиогчид үүнийг нэмүү өртөг нь Монголын эдийн засагт үлдэх боловсруулалтын эцсийн шат гэж дүрсэлж, Москватай хоёр талын хамтын ажиллагааны хөгжлийн шинэ алхам болно хэмээн онцолж байна. Rusal-ийн хувьд энэ үйлдвэр борлуулалтын нэмэлт талбайг нээх юм. Түүнчлэн шинэ үйлдвэрлэлийн үндсэн түүхий эд болно гэдгийг харгалзан үзвэл компани хөнгөн цагааны катанкын нийлүүлэлтээ Монголын зах зээлд нэмэгдүүлэх боломжтой. Хөгжүүлэгчдийн үзэж байгаагаар хэрэглэх технологи нь байгаль орчинд хортой нөлөө үзүүлэхийг үгүйсгэнэ.

     Улаанбаатарын хувьд гол практик үр дүн нь кабелийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх эцсийн шатыг Монголд нутагшуулах явдал юм. Энэ нь үйлдвэрлэлийн эцсийн шатыг нутагшуулах, шинэ ажлын байр бий болгох, шинэ үйлдвэрийн газрын үйл ажиллагаанаас татварын орлогыг нэмэгдүүлэх боломжийг олгоно. Уг үйлдвэр нь Монголыг Хятадын импортоос хараат байдлаас чөлөөлнө. Тус улсын кабель, утасны хэрэгцээний гуравны нэгээс илүү хэсгийг дотоодын үйлдвэрлэлээр хангана.

Монгол улс өөрийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх оролдлого олон удаа хийсэн ч кабелийн бүтээгдэхүүний импортоос нэлээд хамааралтай хэвээр байна. UN Comtrade-ийн статистикийн мэдээгээр 2024 онд Хятад улс Монголд HS 8544 кодоор бараг 68 сая ам.долларын бараа экспортолсон байна. Энэ код нь тусгаарлагдсан цахилгаан дамжуулагч болон шилэн кабелийг нэгтгэдэг.

Эрэлт цаашид зөвхөн өсөх болно. Тус улс цахилгаан дамжуулах сүлжээгээ өргөжүүлж, шинэчилж байгаа бөгөөд цахилгаан эрчим хүчний оргил хэрэглээ 2000 оноос хойш жилд дунджаар 5.7 хувиар өсч байна. Улсын урьдчилсан таамаглалаар 2035 он хүртэл жилд 10.5 хувийн өсөлт гарах юм. Дэлхийн банкны мэдээгээр 2023 онд хэрэглэгчдэд нийлүүлсэн цахилгаан эрчим хүчний бараг 22 хувь нь Оросоос ирсэн. Үйлдвэрлэлийн парк нь дулааны цахилгаан станцуудад тулгуурладаг бөгөөд тэдгээрийн хамгийн шинэ нь дөч гаруй жилийн настай. Эрчим хүчний хэрэглээний өсөлт, дэд бүтцийн өргөн хүрээтэй шинэчлэл нь урт хугацаанд кабелийн бүтээгдэхүүний өндөр эрэлтийг тэтгэх болно.

Rusal-д Орост бэлэн прецедент бий. 2016 онд «ЭЛКА-Кабель» групптэй хамтран байгуулсан Свердловск мужийн «Богословскийн» кабелийн үйлдвэр нь ойролцоогоор 19 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар баригдсан. Түүний хүчин чадал нь Rusal-ийн катанк дээр суурилсан жилдээ 4300 орчим тонн бүтээгдэхүүн бөгөөд нэр төрөл нь давхцаж байна: уян хатан хүчний кабель, өөрөө даагч тусгаарлагдсан утас. Монголын төслийн үзүүлэлт болох 20 сая ам.доллар, 4500 тонн гэсэн тоо Богословскийн үйлдвэрийн параметрийг бараг яг давтаж байна.

Уг төсөл нь хоёр орны хооронд аль хэдийнэ ажиллаж буй хоёр талын хамтын ажиллагааны дэд бүтцэд органик байдлаар нэгддэг. Одоогийн ажиллаж буй хамтарсан төслүүдэд «Улаанбаатар төмөр зам», Оросоос цахилгаан эрчим хүч, түлш нийлүүлэх, Улаанбаатарын ДЦС-3-ыг шинэчлэх төлөвлөгөө зэрэг багтдаг. Шинэ үйлдвэр нь энэ чиглэлийн байгалийн үргэлжлэл болж, түүний өргөжилтөд ажиллах болно. Rusal-аас одоогийн байдлаар төсөлтэй холбоотой албан ёсны тайлбар өгөөгүй байна.