"Зөвлөлдөж шийдье" зөвлөлдөх санал асуулгын хоёр дахь шат амжилттай өндөрлөлөө. Хоёр дахь шатны уулзалтад 800 гаруй иргэн оролцож, хоёр өдрийн турш санал бодлоо илэрхийллээ. Ийнхүү уншигч та бүхэнд зөвлөлдөх санал асуулгын хоёр дахь шатны уулзалтаас онцлох таван баримтыг хүргэж байна.

1.  Зөвлөлдөх уулзалтад 89 настай ахмад оролцов

Хоёр дахь шатны зөвлөлдөх уулзалтад санал асуулгад оролцсон дээрх иргэдээс дахин санамсаргүй түүврийн аргаар 50-иас доошгүй хувийг сонгосон бөгөөд 800 гаруй иргэн зөвлөлдөх уулзалтад оролцлоо. Тухайлбал, Улаанбаатар хотоос 374 хүн, орон нутгаас 427 хүн оролцсон байна. Тэдний хамгийн залуу нь 20 настай бол хамгийн ахмад нь 89 настай.

Эдгээр 800 гаруй хүний дотор малчин, эмч, багш нар болон эмэгтэйчүүд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, залуучуудын гэх мэт мэргэжил, боловсрол, нас, хүйс, орлогын түвшин харилцан адилгүй нийгмийн бүх давхаргын төлөөлөл байв. Иймд энэхүү зөвлөлдөх уулзалт бол улс төрийн зорилгоор үзэл бодлоо илэрхийлдэг цуглаан биш, нийт  ард түмнийг төлөөлөл үгээ хэлж, үзэл бодлоо илэрхийлэх боломж байлаа. 

2. Зөвлөлдөх санал асуулга

Зөвлөлдөх санал асуулга нь шийдвэр гаргахад хэрэглэдэг шинжлэх ухааны үндэслэл бүхий аргачлалын дагуу зохион байгуулагддаг цогц үйл ажиллагаа хэмээн Зөвлөлдөх зөвлөлийн дарга, академич, шинжлэх ухааны доктор, профессор Г.Чулуунбаатар хэлсэн юм. Тухайлбал, зөвлөлдөх ардчиллын орчин үеийн онолд суурилсан зөвлөлдөх санал асуулгын энэ хэлбэрийг эдүгээ дэлхийн олон улс оронд хэрэглэдэг байна.

Манай улсын хувьд орон нутгийн түвшинд хоёр удаа, улсын хэмжээнд хоёр дахь удаагаа зохион байгуулж байгаа нь юм.

3. Дөрвөн багц сэдвийн хүрээнд, 54 жижиг хэсэг болон үзэл бодлоо илэрхийлэв

Зөвлөлдөх санал асуулгын хоёр дахь шатанд “Иргэний болон улс төрийн эрх, хариуцлага”, “Парламентын ардчилал, “Эдийн засаг, баялгийн сан, төвлөрлийг сааруулах”, “Нийгмийн тулгамдсан асуудлууд” гэсэн дөрвөн багц сэдвийн хүрээнд зохион байгуулагдлаа. Мөн нийт оролцож буй иргэд 54 жижиг хэсэгт хуваагдан, санал солилцсон юм. 

4. УИХ-ын гишүүдийн тоог 30 мянган хүн амаа нэг байхаар өргөжүүлэх шаардлагатай гэв

Парламентын чадавхыг нэмэгдүүлэх, гишүүдийн тоог нэмэх шаардлагатай хэмээн хэд хэдэн эрдэмтэн, УИХ-ын гишүүд үзээд буй. Тухайлбал, Зөвлөлдөх уулзалтын үеэр Улсын Их Хурлын дарга асан, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, академич Р.Гончигдорж илтгэлдээ энэ талаар дурдсан юм. Тэрбээр “Парламентын төлөөллийн чадавх нь сайн байвал Үндсэн хуульд туссан төлөөллийн ардчилал бэхэжнэ. Монгол Улсын хүн ам 1992 онд 2 сая 154 мянга байсан бол өнөөдөр 3 сая 500 мянгад дөхөж байна. Иймд Үндсэн хуулийн үзэл санаагаа батжуулж, УИХ-ын гишүүдийн тоог 30 мянган хүн амаас нэг байхаар буюу 120 болгож, парламентын бүрэлдэхүүнийг өргөжүүлэх шаардлагатай” гэсэн юм.

5. Иргэдийн санал, оролцоо

Энэхүү зөвлөлдөх уулзалтын гол зүйл бол иргэдийн санал бодлыг сонсож, тэдэнд мэдээлэл өгөх юм. Иймд багц сэдэв бүрийн өмнө тухайн сэдэвтэй холбоотой илтгэл танилцуулж, үүний дараа иргэдийн саналыг сонсов. Иргэдийн зүгээс дараах саналуудыг гаргаж, үзэл бодлоо илэрхийлсэн юм. Давхардсан тоогоор 300 гаруй хүн үг хэлж, нийт 600 гаруй санал дэвшүүлжээ. Тухайлбал,

• Цалин хөлс, хөдөлмөрийн үнэлэмжийг үнийн өсөлт, инфляцийн түвшинтэй уялдуулах, нэмэгдүүлэх,
• Цагийн хөлсний тогтолцоонд шилжих болон өргөн хэрэглээний барааны үнийг тогтворжуулах, бууруулах бодлого хэрэгжүүлэх, цалинг нэмэгдүүлэхэд үнэ өсдөг байдлыг арилгах,
• Хөдөлмөрийн үнэлэмж бага байгаатай уялдуулж татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хувь хэмжээг бууруулах,
• Нийгмийн даатгалыг хуримтлалын тогтолцоонд шилжүүлэх, өвлүүлэх
• хувийн хэвшлийн нийгмийн даатгалын үйлчилгээг нэвтрүүлэх, тэтгэврийн зөрүү, ялгааг арилгах
• орон нутагт гэр бүлгүй малчин залуус олширч байгаад анхаарал хандуулж, хөдөө ажиллаж, амьдрах боломжийг нэмэгдүүлэх,
• сонгогддог болон томилогддог албан тушаалд ажиллах жендерийн квотыг зохистой хэмжээнд тогтоох,
• эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын сангийн удирдлага, менежментэд олон нийтийн хяналтыг зөв хэрэгжүүлэх,
• Баялгийн сангийн хөрөнгийг нийгмийн тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэх зэрэг олон чухал асуулт, санал дэвшүүлсэн юм.

Д.Батчулуун