БАРИМТ 1
Энэ өдрийг 1994 оны 9-р сарын 21-нд Эдинбургт болсон ADI-ийн хурлын үеэр анх эхлүүлсэн. Харин Дэлхийн Альцгеймерийн сар нь 2012 оноос эхэлсэн.
БАРИМТ 2
ДЭМБ-ын хамгийн сүүлийн мэдээллээр 2021 онд дэлхий даяар 57 сая хүн дементитэй байсан.
БАРИМТ 3
ADI-ийн тооцооллоор дэлхийн хаа нэгтээ ойролцоогоор 3 секунд тутамд нэг хүн дементитэй болж байна. Энэ нь жилд бараг 10 сая шинэ тохиолдол гэсэн үг.
БАРИМТ 4
Альцгеймерийн өвчин нь нийт дементийн тохиолдлын ойролцоогоор 60–70%-ийг эзэлдэг.
БАРИМТ 5
Деменци нь нас ахихын зайлшгүй үр дагавар биш боловч нас нэмэгдэх тусам эрсдэл мэдэгдэхүйц өсдөг бөгөөд зарим тохиолдолд залуу насанд ч илэрч болно.
БАРИМТ 6
Деменцитэй хүмүүсийн 60 гаруй хувь нь бага болон дунд орлоготой орнуудад амьдардаг бөгөөд эдгээр орнуудад оношилгоо, эмчилгээ, асаргаа үйлчилгээний хүртээмж хязгаарлагдмал байх тохиолдол бий.
БАРИМТ 7
2050 он гэхэд дементитэй хүмүүсийн тоо дэлхий даяар 139 саяд хүрэх төлөвтэй байгаа нь хүн амын насжилт нэмэгдэж байгаатай холбоотой дэлхийн эрүүл мэндийн томоохон сорилт болж байна.
БАРИМТ 8
2019 онд дементийн дэлхийн эдийн засгийн нийт өртөг 1.3 их наяд ам.долларт хүрсэн бөгөөд үүнд эмчилгээний зардлаас гадна гэр бүлийн гишүүдийн үнэ төлбөргүй үзүүлдэг асаргаа, хөдөлмөрийн алдагдал зэрэг багтдаг.
БАРИМТ 9
Деменцитэй хүмүүсийн асаргааны ихээхэн хэсгийг гэр бүлийн гишүүд, найз нөхөд зэрэг албан бус асран хамгаалагчид гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ нь асран хамгаалагчдын ажил, санхүү, сэтгэл санаа болон өдөр тутмын амьдралд ихээхэн нөлөөлдөг.
БАРИМТ 10
Деменцитэй хүнийг асарч буй албан бус асран хамгаалагч өдөрт дунджаар 5 цаг орчим асаргаа, дэмжлэгт зарцуулдаг бөгөөд өвчин даамжрах тусам хооллох, хувцаслах, эм уулгах, аюулгүй байдлыг хангах зэрэг тусламжийн хэрэгцээ нэмэгддэг.
БАРИМТ 11
Деменцитэй хүмүүсийн асаргааны нийт цагийн ойролцоогоор 70 хувийг эмэгтэйчүүд гүйцэтгэдэг бөгөөд үүнд эхнэр, охин, ээж зэрэг гэр бүлийн эмэгтэй гишүүдийн хөдөлмөр ихээхэн хувийг эзэлдэг.
БАРИМТ 12
Деменци нь дэлхийн хэмжээнд нас баралтын 7 дахь тэргүүлэх шалтгаан бөгөөд өвчин даамжрахын хэрээр хүн өөрийгөө асрах чадвараа алдаж, бусдын байнгын тусламж шаарддаг болдог.
БАРИМТ 13
“Деменци” болон “Альцгеймер” нь ижил утгатай үг биш бөгөөд деменци нь ой санамж, сэтгэхүй, хэл яриа болон өдөр тутмын үйл ажиллагааны доройтлыг илэрхийлдэг ерөнхий нэр томьёо бол Альцгеймер нь үүний хамгийн түгээмэл шалтгаан юм.
БАРИМТ 14
Альцгеймерийн өвчний үед тархинд амилоид уургийн товруу болон tau уургийн орооцолдоо хуримтлагдах зэрэг өөрчлөлтүүд үүсэж, улмаар мэдрэлийн эсүүд болон тэдгээрийн хоорондын холбоо гэмтдэг.
БАРИМТ 15
Германы сэтгэцийн эмч Алоис Альцгеймер 1906 онд тухайн үедээ ер бусын дементийн нэг тохиолдлыг анх дэлгэрэнгүй танилцуулснаар уг өвчин хожим түүний нэрээр нэрлэгдэх болсон.
БАРИМТ 16
Алоис Альцгеймерийн хамгийн алдартай анхны өвчтөн Auguste D. нь ердөө 51 настай байсан бөгөөд түүний ой санамж, зан төлөв болон танин мэдэхүйн чадварын өөрчлөлтийг эмч нь нарийвчлан тэмдэглэж байжээ.
БАРИМТ 17
Августег нас барсны дараа тархинд нь хийсэн шинжилгээгээр мэдрэлийн эсийн гадна талд товруу, эсийн дотор хэвийн бус уургийн орооцолдоо илэрсэн нь уг өвчний судалгаанд чухал ач холбогдолтой болсон.
БАРИМТ 18
Одоогоор Альцгеймерийн өвчнийг бүрэн эдгээх эмчилгээ байхгүй боловч зарим эмчилгээ нь өвчний шинж тэмдгийг багасгах, зарим тохиолдолд өвчний явцыг удаашруулахад ашиглагддаг.
БАРИМТ 19
Сүүлийн жилүүдэд бий болсон зарим шинэ эмчилгээ нь өвчний эхэн үед байгаа тодорхой хүмүүст тархинд хуримтлагдсан амилоид уургийг бууруулж, оюуны чадварын доройтлыг удаашруулах зорилготой байна.
БАРИМТ 20
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын 2026 оны мэдээллээр оюуны чадамж доройтох өвчний эрсдэлийн 45 хүртэлх хувь нь өөрчлөх боломжтой эрүүл мэндийн болон амьдралын хэв маягийн хүчин зүйлстэй холбоотой байж болно.
БАРИМТ 21
Цусны даралт ихсэх, чихрийн шижин, таргалалт, хөдөлгөөний дутагдал болон тамхидалт зэрэг нь оюуны чадамж доройтох эрсдэлтэй холбоотой тул зүрх судасны эрүүл мэндээ хамгаалах нь тархины эрүүл мэндэд ч чухал ач холбогдолтой.
БАРИМТ 22
Сонсгол муудах нь оюуны чадамж доройтох эрсдэлтэй холбоотой хүчин зүйлсийн нэг бөгөөд сонсголын асуудлаа эрт илрүүлж, шаардлагатай тусламж авах нь чухал юм.
БАРИМТ 23
Найз нөхөд, гэр бүлтэйгээ харилцах, биеийн хөдөлгөөн хийх, шинэ зүйл сурах зэрэг нийгмийн болон оюуны идэвхтэй амьдрал нь тархины эрүүл мэндийг дэмжихэд ач холбогдолтой.
БАРИМТ 24
Дэлхийн Альцгеймерийн өдрийн гол зорилго нь өвчнийг зөвхөн ой санамж муудах асуудал гэж ойлголгүй, эрт илрүүлэх, эрсдэлийг бууруулах, өвчтэй хүнийг хүндэтгэх, асран хамгаалагчдыг дэмжихийн ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах явдал юм.
