Батлан хамгаалахын сайд Н.Энхболд танд дайх нэг матаас байна. Матаас гэхээсээ төрийн байгууллага хоорондын уялдаа холбоогүй, эргэж буцсан шийдвэртэй холбоотой гэвэл илүү нийцэж мэднэ. Тэр нь ОХУ-ын талаас тавьсан санал Монгол, тэр дундаа таны бодлого зангидаж байгаа яамныхны тоймжиргүй үйлдлээс үүдэн бүдгэрч, бүр Аугаа их Эх орны дайны ялалтын 73 жилийн ойн хүрээнд "Баатар хот" Тулад зохион байгуулах баярын жагсаалд 60 хүний бүрэлдэхүүнтэй монгол хүүхдүүд оролцож чадахааргүй болжээ. Тула нь Аугаа их Эх орны дайны үеэр нацист Германы түрэмгийлэлд өртөж, ширүүн тулаанууд явагдсан хотуудын нэг бөгөөд дайны дараа "Баатар хот" цолоор шагнуулсан юм. Өөрсдийн хайхрамжгүй үйлдлээс ийм байдалд хүргэсэн холбогдох албаныхан тэдгээр хүүхдэд төсөв, мөнгөгүйн улмаас явуулж чадсангүй хэмээн амыг тагласан байх юм.

Төсөв мөнгөгүйдээ биш дан ганц Батлан хамгаалах яамны холбогдох албан тушаалтнуудаас үүдсэн шалтгааныг нь одоо сийрүүлэн бичье. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Путины ивээл дор Юнармия гэж хөдөлгөөн байдаг. Хүүхдүүдийг багаас нь эрх оронч сэтгэлгээтэй болгох зорилго бүхий энэ хөдөлгөөний дарга нь Монголд сурч байсан нэгэн хурандаа байдаг аж.

Тэрээр маргааш дэлхий нийтийн анхаарлын төвд орох Ялалтын 73 жилийн ойн баяраар хуучин ЗХУ-д бүрэлдэхүүнд багтаж дэлхийн II дайнд оролцож асан улс орнуудын цэргийн сургуулийн хүүхдүүдийг "Баатар хот" Тулагийн төв талбайд хайрцаглаад алхуулах, ингэхдээ Монголын төлөөллийг оролцуулах талаар амбан захирагчтай ярилцсан нь дэмжлэг хүлээжээ . Цаг хугацааны хувьд өнгөрсөн оны намар. ОХУ-ын "Баатар хот" Тулагийн одоогийн амбан захирагч Алексей Дюмин гэж эрхэм ажилладаг. Өдгөө 45 настай, Воронежийн цэргийн сургууль төгссөн, дэслэгч генерал цолтой тэрээр В.Путиний комиссараар 15 жил ажилласан нэгэн.  Харин ОХУ-ын зэр зэвсгийн нөөц агуулах, цэргийн томоохон обьектууд байрладаг стратегийн гол төв "Баатар хот" Тулагийн амбан захирагчаар өнгөрсөн жил Ерөнхийлөгч В.Путины зарлигаар томилогдсон юм.

Орчин үеийн хүүхдүүд дэлхийн II дайны үед ЗХУ-д ямар улс орон тусламж үзүүлж байсан гэдгийг төдийлөн мэдэхгүй. Тиймээс хуучин ЗХУ-д багтдаг улс орон болон тэдэнд тусламж үзүүлж байсан Монгол Улсын цэргийн сургуулийн хүүхдүүдийг өөр хооронд танилцуулах нь энэ арга хэмжээний гол зорилго байжээ.

Манай цэргийн сургуульд сурч байгаа монгол хүүхдүүд ч баатар хот гэж ямар хот байдаг, хэрхэн байлдсан тухай мэдэх, эргээд эх орноо сурталчлах боломжийг нээх бүрэн боломжтой байсан аж.

Ингээд манай төвшинд хэд хэдэн шатандаа яриа хэлэлцээ хийж ажил нь ч урагштай явж байж. Гэтэл Батлан хамгаалах яаманд хийсэн халаа сэлгээний хүрээнд энэ ажил нурсан бололтой. Уг нь Батлан хамгаалах их сургуулийн харьяа Тэжүүмин Өрлөг сургуулийн удирдлагууд тухайн үед энэ ажлыг нааштайгаар хүлээн авч, бүх талын дэмжлэг үзүүлэхээ илэрхийлж байсан байна.

ОХУ-ын талаас тавьсан санал маш ойлгомжтой. Монголчуудыг "Баатар хот" Тулад очих асуудлаа өөрсдөө зохицуулахыг хүсч, үлдсэн бүх зардлыг нь тэд 100 хувь даахаа илэрхийлсэн байна. ОХУ-ын Төрийн Думын Боловсрол, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга В.А.Никонов хүртэл энэ асуудлыг дэмжиж өөрийн талаас бүх зардлыг нь даахаа илэрхийлжээ.

Түүний хувьд ийм шийдвэр гаргах болсон нь шалтгаантай юм билээ. Учир нь, ЗХУ-ын Ерөнхий сайд, Гадаад хэргийн сайд, ЗХУ-аас БНМАУ-д Элчин сайдын албыг хашиж байсан Вячеслав Михайлович Молотов түүний өвөө нь.  Тиймээс өвөөгийнхөө ажиллаж байсан улсын хүүхдүүдийг Тулад, баатар хотод байрлах бүх талын зардлыг нь даахаа илэрхийлсэн нь тэр.

Харамсалтай нь, хайрцагт орж явах 48, туг барих гурав, сэлгээний гурав нийт 54 хүүхэд, офицер, эмч нараас бүрдсэн 60 хүнийг явуулахаар тохирсон ажил нэг л өдөр зогсжээ, салбарын яамны төвшинд. Бүр жагсаалд оролцох хүүхдүүдийн дунд сонгон шалгаруулалт хүртэл явуулж эхэлсэн байхад шүү.

Уг нь ОХУ, Монголын хувь нийлүүлсэн УБТЗ-ынханд хоёр вагон гаргаж өгөх хүсэлтийг манай талаас гаргасан байна. Ингэхдээ Батлан хамгаалах яамнаас асуудлыг судалж үзнэ үү гэсэн албан бичиг хүргүүлэхэд болох байжээ. ОХУ-ын талаас ч УБТЗ-ынханд холбогдох саналаа хүргүүлэхээ илэрхийлсэн байна. Гэтэл тийм, ийм тушаал хэрэгтэй гэсээр байгаад хүүхдүүд "Баатар хот" Тулаг зорих ямар ч боломжгүй болжээ. Тэдгээр тушаалыг нь хүлээх зуураа хүүхдүүдийнхээ нэрийг урьдчилаад явуулах санал гаргасан ч амжилт олоогүй байна. Хамгийн хачирхалтай нь, салбарын яамны Гадаад харилцааны дарга нь “Энэ хэдэн хүүхдүүдээ явуулж байхаар курсантуудаа сургая” гэж хэлсэн байх юм.

Ялалтын баяраар "Баатар хот" Тулад Монголын төлөөлөл болсон хүүхдүүдийг оролцуулах, түүгээр нь дамжуулан эх орноо, адаглаад Монгол Улсын батлан хамгаалах салбарыг сурталчлахаас илүүтэй курсантуудаа үнэ төлбөргүй сургах нь тэр даргад хамаатай байсан нь энэ бололтой.  Болсон явдал ердөө л энэ. Баатар Тулагийн төв талбайд бусад улсын цэргийн сургуулийн хүүхдүүдтэй хамт жагсах Тэмүүжин Өрлөгийн сурагчдын хүсэл ийн унтарчээ.

Бүхэл бүтэн улсынх нь өмнөөс бүх зардлыг хариуцахаа илэрхийлж, бодлого гаргах төвшний хүн бүр нь дэмжиж байр сууриа илэрхийлсэн байхад ганцхан яамны газрын дарга, ажилтнуудын хариуцлагагүй үйлдлээс ийм байдалд хүрсэн нь дэндүү хачирхалтай бас эмгэнэлтэй биш гэж үү.

Хэрвээ Батлан хамгаалах яамны холбогдох албан тушаалтнууд нь элдэв бичиг, цаас шаардаагүй, холбогдох арга хэмжээг авсан бол Тэмүүжин Өрлөг сургуулийнхан "Баатар хот" Тулагийн төв талбайд бусад орны хүүхдүүдийн хамт алхаж, жагсах байв.

Гэвч "Баатар хот" Тулагийн амбан захирагч Алексей Дюмин, ОХУ-ын Төрийн Думын Боловсрол, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга В.А.Никонов нар бүрэн дэмжихээ илэрхийлсэн санал ийнхүү салбарын яамны төвшинд гацаанд орж, улмаар хоосон хоцорсон нь энэ.  УИХ-ын дарга М.Энхболд ОХУ-д албан ёсны айлчлал хийх үеэр Холбооны хурлын Холбооны зөвлөлийн дарга В.И.Матвиенко нэгэн зүйлийг хэлсэн байдаг. “Би танд нэг зүйлийг аминчлан хэлье” хэмээгээд эхэлсэн тэрээр “Манай Засгийн газар, яамд, бизнесийнхний төвшинд монголчууд хэлсэндээ хүрдэггүй, амласнаа хийдэггүй, хариуцлагаа ойлгодоггүй гэсэн дүгнэлт зарим талаар байгаа шүү. Энэ байдлыг халах ёстой. Тэр тусмаа танай нам Засгийн эрх барьж байгаа үед энэ байдлыг засч залруулан, уламжлалт нөхөрсөг, сайн хөршийн харилцаагаа сэргээн идэвхжүүлэх ёстой гэж би бодож байна” гэж байв. Гэвч хоёр жилийн өмнө УИХ-ын даргад аминчлан захьсан В.И.Матвиенко даргын үг ийм байдалтай ажил хэрэг болж байна.

С.Гандөл/2018 он/