ХӨСҮТ-ийн Сүрьеэгийн тандалт судалгааны албаны хяналтын эмч П.Янжиндуламтай ярилцлаа.

-Сүрьеэ өвчний тархалт манай улсад маш их хэмжээтэй байгаа нь үе шаттай хийсэн тандалт судалгаагаар ил боллоо. Одоо нөхцөл байдал ямар байна вэ?

-Дэлхийд жил бүр 10 орчим сая хүн сүрьеэгээр өвчилж байна гэсэн тооцоо бий. Эдгээр хүмүүс оношлогдох хүртлээ бусдад халдвар тарааж, сүрьеэгийн тархалтыг нэмэгдүүлдэг. Уг өвчний халдвар авсан хүмүүсийн дархлаа суларснаас өвчин болдог. Энэ өвчний тархалт ажилгүйдэл, ядуурал, хүнс тэжээлийн дутагдал, агаарын бохирдол зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаардаг. Түүнчлэн хүмүүсийн эрүүл мэндийн боловсрол тэр дундаа сүрье өвчний халдвар, өвчлөлийг ялгахгүй байх, шинж тэмдэг илэрвэл хэнд хандахаа мэдэхгүй байх зэргээс шалтгаалж эмчид хандахгүй явахдаа дараа дараагийн хүнд халдвар тараах суурь эрсдэл болдог. Дэлхий дээр гурван тэрбум хүн сүрьеэгийн халдвар авсан байдаг боловч энэ хүмүүс бүгд сүрьеэгээр өвчлөхгүй. Харин амьдралынхаа аль нэг хугацаанд дархлаа нь суларвал өвчлөх эрсдэлтэй. Манай улсад жилд 4000 орчим хүн сүрьеэгээр өвчилдөг. Өөрөөр хэлбэл, дэлхийн бусад улстай харьцуулахад өвчлөл өндөртэй орны тоонд ордог юм. Нийт өвчлөлийн 85 хувь нь 6-8 сарын хугацаанд эмчилгээ хийлгэн бүрэн эдгэрдэг. Хамгийн гол нь шинж тэмдэг, зовиур илэрвэл хэнд хандах, ямар эмчилгээ хийлгэхээ сайн мэдэж байх ёстой. 

-Ямар шинж тэмдэг илэрвэл эмчид хандах ёстой вэ?

-Ихэвчлэн амьсгалын замаар дамждаг учраас сүрьеэгийн нян уушгийг гэмтээдэг. Уушгинд орсон нянгууд идэвхжин өсөж үржин орчныхоо эд эсийг гэмтээнэ. Ингэснээр цочрол өгч ханиалгалт бий болдог. Хүмүүс ханиалгалтыг өвчний тоонд авч үздэггүй. Дур мэдэн хүссэн антибиотикоо уух нь их байдаг. Үүнээс үүдэн өвчнийг даамжруулдаг. Ингээд өвчлөл 14 буюу түүнээс дээш хугацаагаар даамжраад эхэлбэл цэр ялгарч эхэлдэг. Энд сүрьеэгийн нян агуулагдаж байдаг юм. Энэ нь бусдад халдвар тараах нэг суурь болдог. Нөгөөтэйгүүр, оношлох нэг хэлбэр болно. Түүнчлэн халуурах, хөлрөх, тууралт зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг. Ийм шинж тэмдэг илэрч байгаа хүмүүс эмчид яаралтай хандах шаардлагатай.

-Эмчилгээг яаж хийх вэ?

-Өмнө нь сүрьеэгийн эмчилгээ хийлгэж байгаагүй хүмүүс зургаан сарын турш эм уудаг. Эхний хоёр сар дөрвөн төрлийн эм уудаг тул бусад хордлого тайлах, элэг хамгаалах эмчилгээг эмчийн заавраар нэмж хэрэглэх шаардлагатай. Ингээд эмчилгээ үр дүнтэй байвал дараагийн саруудад хоёр төрлийн эм уудаг. Харин өмнө нь сүрьеэгийн эмчилгээ хийлгэж байсан хүмүүс дахиад эмчлүүлэх шаардлагатай болбол эмчилгээний хугацаа сунгагддаг. Мөн эмчилгээ дутуу хийлгэсэн хүмүүсийн эмчилгээ хоёр хүртэлх жилээр сунгагддаг.

-Сүрьеэ өвчин сэдрэх тохиолдол байдаг уу?

-Биед байгаа сүрьеэгийн нянг дөрвөн төрлийн хүчтэй эмээр эмчилдэг. Нян устсан ч уушгинд үлдэц өөрчлөлт үлдсэн бол эргэж сэдрэх эрсдэлтэй. Эмийг эмчийн зааврын дагуу бүрэн уугаагүй, удаан сүрьеэгээр өвчилсөнөө мэдэхгүй явснаас их хэмжээний эмгэг өөрчлөлт үүссэн зэргээс сүрьеэ өвчин үлдэцтэй эдгэвэл хэсэг хугацааны дараа дахин сэдрэх магадлалтай гэсэн үг. Гэхдээ энэ тохиолдол харьцангуй бага байдаг.

-Сүрьеэ өвчнийг эрт илрүүлэх тал дээр ХӨСҮТ-ээс яаж ажиллаж байна вэ?

-1993 оноос эхлэн манай орон ДЭМБ-ын баримталж буй бодлого, чиглэлийг үйл ажиллагаандаа мөрдөж эхэлсэн. Тэгэхээр дэлхийн бусад улс ямар эм, техник, оношлогооны шинэ арга нэвтрүүлж байна тухай бүрт нь авч хэрэглэдэг. Бидний зүгээс нэгдүгээрт, халдвар тарааж буй хүнийг хайдаг. Дээр дурдсан түрхэцийн шинжилгээгээр цэрэнд нь сүрьеэгийн нян байна уу гэдгийг үздэг шинжилгээг бүх аймаг, дүүрэгт үнэ өртөггүй хийдэг. Мөн дараагийн гол арга нь зургаан сарын өдөр тутмын хяналттай эмчилгээ юм. Үүний дүнд маш олон хүнийг эдгээж, эмчилж байна. Гол асуудал нь эдгээр хүмүүс оношлогдох хүртлээ бусдад халдвар тараасны улмаас олон хүн халдвар авах шалтгаан болж байна. Үүнээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд шат шатны ажлыг хийж, хэрэгжүүлж байна. Жишээ нь 2014-2016 онд үндэсний хэмжээнд сүрьеэгийн тархалт ямар байна вэ гэдгийг судалж, дэлхийн бусад улс орнуудтай харьцуулахад өндөр гарсан. Тиймээс идэвхтэй илрүүлэлтийг өргөжүүлж хийж эхэлсэн. Тухайлбал, тухайн аймаг, сум, дүүрэг, цэцэрлэг, сургуульд нь очиж үзэх аргыг хэрэглэж байна. Гэхдээ энэ арга нь зардал их, төлөвлөлт шаардлагатай ажил. Ирэх сараас хүүхдүүд сургууль, цэцэрлэгтээ явж эхлэхээр мөн илрүүлгийн ажлыг сургалт сурталчилгаатай хавсран явуулна. Сүрьеэ өвчний үед илэрдэг шинж тэмдэгүүдийг сайн мэддэг болчихвол 14 хоногоос дээш хугацаагаар ханиалгах, халуурах хөлрөх зэрэг шинжүүд илрэхэд эмчид үзүүлж зөвлөгөө аваад өвчилсөн бол хүндрэхээс, бусдад халдвар тараахаас сэргийлэх юм.

-Тухайн газарт нь очиж үзлэг шинжилгээ хийх нь мэдээж үр дүнтэй байхаас гадна хэрэв сүрьеэгийн шинж тэмдэг илэрсэн тохиолдолд халдвар цааш тарахаас сэргийлнэ. Мөн иргэдэд энэ талын мэдлэг, мэдээлэл олгох чухал. Энэ тал дээр хэрхэн анхаарч ажиллаж байна вэ?

-Тийм. Эмч эмнэлгийн мэргэжилтнүүд зохион байгуулалттай олон хүнийг хамруулан үзлэг шинжилгээ хийх нь өөрийгөө сүрьеэгээр өвчилснийг ч мэдээгүй байхад нь эрт илрүүлэх давуу талтай тул эрт илрүүлж үүнийгээ дагаад эдгэрэлт төдий чинээгээр нэмэгдэх давуу талтай. Тэгэхдээ иргэдэд энэ талын мэдлэг, мэдээлэл өгөх нь илүү чухал байна. 100 хүнийг очиж үзсэнээс ийм тооны хүнтэй уулзаж, мэдээлэл өгөх нь эдийн засгийн хувьд хэмнэлттэйгээс гадна хожим шинж тэмдэг илрэхэд эрт эмнэлэгт хандах мэдлэгтэй үлдэх нь чухал.

-Удахгүй хичээлийн шинэ жил эхлэх гэж байна. Өнгөрсөн хичээлийн жилийн төгсөлд 500 гаруй сурагч сүрьеэгийн халдвар авсан асуудал гарсан шүү дээ. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү. ХӨСҮТ-ээс цаашид хэрхэн ажиллах вэ?

-Сүрьеэгийн халдвар авсан хүмүүсийн 10 хувь нь амьдралынхаа аль нэг үед өвчлөх магадлалтай гэж үздэг. Халдвар авсан хүмүүст өвчлөхөөс урьдчилан сэргийлэх хэд хэдэн арга байна. Халдвар авсан насанд хүрсэн хүмүүсийн хэн нь тодорхой хугацааны дараа дархлаа нь сулран өвчлөх вэ гэдгийг гаргаж ирэх боломжгүй учраас бид зөвхөн зөвлөгөө өгч, хяналтандаа аван шинж тэмдэг илэрвэл эмчид хандаарай гэсэн чиглэлийг өгдөг. 0-5 насны хүүхдүүдийн дархлаа сул байдаг тул өвчлөх эрсдэл өндөр байдаг. Энэ хүүхдүүдэд сүрьеэгийн халдвар авсан бол өвчлөхөөс урьдчилан сэргийлэх эмчилгээ хийдэг. Сүүлийн жилүүдэд ДЭМБ-аас гаргасан зөвлөмжийн дагуу энэ насыг өргөжүүлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор сургуулиудын хийсэн үзлэгээр халдвартай гэж гарсан сурагчдыг урьдчилан сэргийлэх эмчилгээнд хамруулж байгаа. Тэгэхээр сүрьеэгийн халдвар, өвчин хоёр ялгаатай. Халдвар авсан бол урьдчилан сэргийлэх, өвчилсөн бол эмчлэх шаардлагатай.

“Халдварт өвчинтэй тэмцэх үндэсний хөтөлбөр” 2017 онд батлагдсан. Уг хөтөлбөрийн хүрээнд ирэх таван жилд сүрьеэгийн чиглэлээр ямар үйл ажиллагаа явуулахыг төлөвлөсөн. Үүний дагуу олон үйл ажиллагаа явж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, аль аль сургуулиудыг үзлэг шинжилгээнд хамруулахыг төлөвлөн ажиллаж байна.

Б.Лхам